Uniwersytet Warszawski - Centralny System Uwierzytelniania
Strona główna

Współczesne kierunki badań w geografii społeczno-ekonomicznej i gospodarce przestrzennej 1600-SZD-N-WKBG-GSE
Wykład (WYK) Semestr zimowy 2023/24

Informacje o zajęciach (wspólne dla wszystkich grup)

Liczba godzin: 40
Limit miejsc: 6
Zaliczenie: Zaliczenie
Literatura:

Badr, M. Z. 2018. Challenges facing scientific research in developing countries: 2. Environment and resources. Egypt J. Basic Clin. Pharmacol. 8, 1–2. doi: 10.11131/2018/101388.

Ban, Y. 2016. Multitemporal remote sensing: current status, trends and challenges. Multitemporal Remote Sensing: Methods and Applications, 1-18.

Blaser, M. 2019. Reflexiones sobre la ontología política de los conflictos medioambientales. América Crítica 3(2): 63-79, ISSN: 2532-6724, DOI: 10.13125/americacritica/3991.

Boswell, C., Smith, K. Rethinking policy ‘impact’: four models of research-policy relations. Palgrave Commun 3, 44 (2017). https://doi.org/10.1057/s41599-017-0042-z.

Bott H., Grassl G., Anders S., 2019. Sustainable urban planning. Vibrant neighbourhoods – smart cities – resilience, Detail Business Information GmbH.

Chuvieco, E. 2016. Fundamentals of satellite remote sensing: An environmental approach. CRC press.

Chojnicki Z., 2001. Dualizm metodologiczny w geografii społeczno-ekonomicznej, [w:] Rogacki H. (red.) Koncepcje teoretyczne i metody badań geografii społeczno-ekonomicznej i gospodarki przestrzennej, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań.

Dąbrowska A., Dziemianowicz W., Cybulska M. 2022, Towards the strategic cooperation of ‘two worlds’. University-local government relationshis in Warsaw, w: T. A. Iakovleva, L. M. Nordstrand Berg, E. Thomas, R. Pinheiro & P. Benneworth, Universities and Regional Engagement. From the exceptional to the everyday, s. 156-172, Routledge.

Del Casino, 2009, Social Geography, Critical introduction to Geography, Wiley-Blackwell.

Escobar A., 1995. Encountering Development. The Making and Unmaking the Third World, Princeton University Press.

Franconeri, S. L., Padilla, L. M., Shah, P., Zacks, J. M., & Hullman, J. (2021). The Science of Visual Data Communication: What Works. Psychological Science in the Public Interest, 22(3), 110–161. https://doi.org/10.1177/15291006211051956.

Fundamenty przyszłości. Średnioterminowe perspektywy zmian na rynku nieruchomości w polskich miastach. Raport foresightowy (2023). Skanska & PZFD.

Gabriel, J. 2014 A scientific enquiry into the future. Journal of Futures Research 15:31. DOI 10.1007/s40309-013-0031-4.

Gaillard, J. 2010. Measuring research and development in developing countries: main characteristics and implications for the frascati manual. Sci. Technol. Soc. 15, 77–111. doi: 10.1177/097172180901500104.

Gaładyk P., Podhorodecka K., 2021, Tourist attractions and the location of campsites in Western Australia, Current Issues in Tourism, Vol. 24, Issue 15, s. 2144-2166.

Gandhi, L. 2008. Teoria postkolonialna. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Gokah T., 2006, The Naïve Researcher: Doing Social Research in Africa, International Journal of Social Research Methodology, 9 (1), s. 61-73.

Hall, C. M., Lew, A. A., 1998, Sustainable Tourism: A Geographical Perspective, Addison Wesley Publishing Co., Inc.

Karsznia I., Weibel R, 2018. Improving Settlement Selection for Small-scale Maps Using Data Enrichment and Machine Learning. Cartography and Geographic Information Science 45(2), pp. 111-127. DOI: 10.1080/15230406.2016.1274237.

Karsznia I., Sielicka K., 2020. When Traditional Selection Fails: How to Improve Settlement Selection for Small-Scale Maps Using Machine Learning. ISPRS International Journal of Geo-Information 9(4), 230; DOI: 10.3390/ijgi9040230.

Kenton, W. 2019. Research and Development (R&D). New York, NY: Investopedia. Available online at: https://www.investopedia.com/terms/r/randd.asp.

Knoxa, Pinch 2010 Urban Social Geography, Sixth edition, Pearson.

Kolman R., Szczepańska K, 2011, Doktoraty i habilitacje. Poradnik realizacji, TNOiZ, Toruń.

Kraak, Menno-Jan, Robert E. Roth, B. Ricker, A. Kagawa, and Le G. Sourd. 2020. Mapping for a Sustainable World. New York, USA: United Nations, International Cartographic Association. (Open Access).

Lisocka-Jaegermann, B. 2016. Geografia wobec krytycznej teorii społecznej: doświadczenia i perspektywy. Czy w Polsce potrzebujemy geografii krytycznej?.

Lisocka-Jaegermann, B., 2019. Rozwój zrównoważony, postwzrost, dobre życie (Buen Vivir). Głosy z Ameryki Łacińskiej i Hiszpanii, Studia Ecologiae et Bioethicae, 17, 4: 23-36, DOI: 10.21697/seb.2019.17.4.03.

Makowski J., Wites T. (red.), 2020, Geografia świata. Regiony, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Maison, D. 2022. Jakościowe metody badań społecznych. Podejście aplikacyjne. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Pacione M., 2009. Urban Geography: A Global Perspective, Routlege.

Plit F. (red.), 2005, Development in the Desert. A Case Study of Farafra Oasis, Egypt, WGiSR UW, Warszawa.

Podhorodecka K., 2019, Turystyka na obszarach wyspiarskich wobec światowego kryzysu gospodarczego, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.

Savage V.R., 2004, Topicality Imagined and Experienced, Singapore Journal of Tropical Geography, 25(1), 26-31.

Solarz M.W, 2014, The Rise, Fall and Rebirth of Polish Political Geography, Geopolitics 19 (3), p. 719-739.

Solarz M.W, 2014, 2016, The Language of Global Development. A Misleading Geography. Abingdon and New York: Routledge.

Solarz M.W, 2020, The Global North-South Atlas: Mapping Global Change. London and New York, Routledge.

Tellier L-N. 2019. Urban World History. An Economic and Geographical Perspective, Springer Cham.

Walmsley D., Lewis G., 1997, Geografia człowieka, PWN, Warszawa.

Wearing, S., Neil, J., 2009, Ecotourism. Impacts, Potentials and Possibilities, Elsevier.

Węcławowicz, 2018 Geografia społeczna Polski, PWN, Warszawa.

Wilk E., Krówczyńska M., Zagajewski B., 2019. Modelling the Spatial Distribution of Asbestos—Cement Products in Poland with the Use of the Random Forest Algorithm. Sustainability, 11(16), 4355, DOI:10.3390/su11164355.

Wilk E., Krówczyńska M., Pabjanek P., Mędrzycki P., 2017. Estimation of the amount of asbestos-cement roofing in Poland. Waste Management & Research, 35(5):491-499, DOI: 10.1177/0734242X16683271 (IF 2,015).

Van der Duin, P. (ed.) (2016) Foresight in Organizations: Methods and Tools. Routledge.

Efekty uczenia się:

Wiedza: Zna i rozumie:

WG_1 - w stopniu umożliwiającym rewizję istniejących paradygmatów - światowy dorobek, obejmujący podstawy teoretyczne oraz zagadnienia ogólne i wybrane zagadnienia szczegółowe – właściwe dla danej dyscypliny w ramach nauk społecznych

WG_2 - główne tendencje rozwojowe dyscyplin w ramach nauk społecznych, w których odbywa się kształcenie

WG_3 - metodologię badań naukowych w obrębie dyscyplin naukowych z dziedziny nauk społecznych

WK_1 - fundamentalne dylematy współczesnej cywilizacji

WK_2 - ekonomiczne, prawne, etyczne i inne istotne uwarunkowania działalności naukowej

Umiejętności: Potrafi:

UW_1 - wykorzystywać wiedzę z różnych dziedzin nauki lub dziedziny sztuki do twórczego identyfikowania, formułowania i innowacyjnego rozwiązywania złożonych problemów lub wykonywania zadań o charakterze badawczym, a w szczególności: definiować cel i przedmiot badań naukowych, formułować hipotezę badawczą; rozwijać metody, techniki i narzędzia badawcze oraz twórczo je stosowań; wnioskować na podstawie wyników badań naukowych

UW_2 - Dokonywać krytycznej analizy i oceny wyników badań naukowych, działalności eksperckiej i innych prac o charakterze twórczym oraz ich wkładu w rozwój wiedzy

UK_4 - uczestniczyć w dyskursie naukowym w obrębie nauk społecznych

UK_5 - posługiwać się językiem obcym na poziomie B2 Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego z wykorzystaniem fachowej terminologii właściwej danej dyscyplinie w ramach nauk społecznych w stopniu umożliwiającym uczestnictwo w międzynarodowym środowisku naukowym i zawodowym

UU_1 - samodzielnie planować i działać na rzecz własnego rozwoju oraz inspirować i organizować rozwój innych osób

Kompetencje społeczne: Jest gotów do:

KK_1 - krytycznej oceny dorobku w ramach danej dyscypliny naukowej

KK_2 - krytycznej oceny własnego wkładu w rozwój danej dyscypliny

KK_3 - uznawania znaczenia wiedzy w rozwiązywaniu problemów poznawczych i praktycznych

KR_1 - podtrzymywania i rozwijania etosu środowisk badawczych i twórczych, w tym: prowadzenia działalności naukowej w sposób niezależny, respektowania zasady

Metody i kryteria oceniania:

opis wymagań związanych z uczestnictwem w zajęciach, w tym dopuszczalnej liczby nieobecności podlegających usprawiedliwieniu: Uczestnictwo we wszystkich sesjach, w tym aktywne uczestniczenie w dyskusji, dopuszczalne 2 nieobecności.

zasady zaliczania zajęć i przedmiotu (w tym zaliczania poprawkowego): Uczestnictwo we wszystkich sesjach, w tym aktywne uczestniczenie w dyskusji.

metody weryfikacji efektów uczenia się: Zaliczenie pisemne lub ustne

Zakres tematów:

A. Geografia polityczna - historia subdyscypliny i wybrane kierunki badań

Podwójna natura polityki i jej konsekwencje praktyczne; zarys historii geografii politycznej (ze szczególnym uwzględnieniem Polski) i główne kierunki badawcze w polskiej geografii politycznej, w tym główne spory i ich konsekwencje dla subdyscypliny oraz polskiej polityki zagranicznej i geopolityki; różnice i podobieństwa między szkołą polską, niemiecką i anglosaską w geografii politycznej; badania nad strukturą społeczności międzynarodowej i terminologią używaną do jej opisania; znaczenie toponomastyki w badaniach geograficznych i historycznych.

B. Specyfika badań w krajach rozwijających się.

Specyfika badań w krajach rozwijających się. Dlaczego badania jakościowe są ważne i jakie trudności stoją przed badaczami europejskimi kiedy chcą realizować projekty w krajach globalnego Południa.

C. Zagadnienie turystyki zrównoważonej

W jakich okolicznościach pojawiła się idea obecnej koncepcji turystyki zrównoważonej (wtedy nazywanej turystyką alternatywną) i jaka była jej geneza filozoficzno-historyczna i społeczno-ekonomiczna (oraz „geograficzna"). Jak ewoluowały pojęcia związane z koncepcją turystyki zrównoważonej oraz jak obecnie rozumiany jest zakres turystyki zrównoważonej. Jak pojęcie to jest nadużywane w badaniach naukowych, a przede wszystkim w środkach masowego przekazu, polityce itp. Omówienie na przykładach "dobrych praktyk" i "złych praktyk".

D. Ewolucja podejść i metod w geografii społecznej

Zróżnicowane podejściach/tradycjach badawczych w geografii społecznej, o badaniach prowadzonych w Polsce oraz w Europie Zachodniej, Ameryce Północnej (uwarunkowaniach i współczesnych problemach badawczych itp.). Druga część wykładu dotyczyłaby problematyki prowadzenia badań porównawczych (na przykładzie badań segregacji mieszkaniowej i polityki mieszkaniowej w Berlinie i Warszawie, koncentrując się na sytuacji migrantów).

E. Reformy terytorialne samorządów lokalnych w Europie - wyzwanie przyczynowości w badaniach porównawczych

Badania reform terytorialnych samorządów lokalnych w Europie, w szczególności problem przyczynowości w naukach społecznych. Omówienie badań zmierzających do ustalenia konsekwencji łączenia (i dzielenia) gmin i stosowaniu w tym celu metod quasi-eksperymentalnych. Poszukiwanie wyjaśnień reform terytorialnych w międzynarodowych badaniach porównawczych na podstawie metody QCA (qualitative comparative analysis).

F. Modelowanie przestrzennego rozmieszczenia wyrobów azbestowych wykorzystywanych w Polsce

Problematyka azbestowa w Polsce i na świecie. Uczenie maszynowe w modelowaniu procesów. Szacowanie ilości na podstawie opracowanego modelu uczenia maszynowego pod nadzorem. Prezentacja uzyskanych wyników z wykorzystaniem narzędzi geoinformatycznych.

G. Problemy metodologiczne w badaniach ludnościowych na przykładzie azjatyckiej części Rosji

Przedstawienie etapów postępowania badawczego w realizacji pracy z zakresu geografii ludności. Wskazanie problemów metodologicznych i poszukiwanie ich rozwiązań w następujących etapach:

- zasadność podjęcia badania, ustalenie problemu badawczego;

- skala badania, regionalizacja, problemy związane z nazewnictwem geograficznym;

- formułowanie hipotez i ich weryfikacja;

- wybór metod badawczych, zasadność użycia metod ilościowych i jakościowych;

- dobór materiałów statystycznych, wiarygodność danych; krytyczna ocena wybranych wskaźników;

- studium przypadku – zasadność przeprowadzenia, przygotowanie i realizacja badań;

H. Optymalizacja redakcji map w skalach przeglądowych z wykorzystaniem sztucznej inteligencji.

Generalizacja kartograficzna jest istotnym elementem projektowania map. Generalizacja obejmuje selekcję i uproszczenie informacji geograficznej oraz jej dostosowanie do skali i przeznaczenia mapy. Optymalne i automatyczne metody generalizacji mogą usprawnić i przyspieszyć proces projektowania map. W celu usprawnienia i zautomatyzowania wyboru osiedli i dróg proponuje się zastosowanie metod opartych na sztucznej inteligencji (AI). Na podstawie danych wejściowych i przykładów modele oparte na sztucznej inteligencji mogą eksplorować wiedzę (nowe informacje) i wyciągać wnioski na podstawie prawidłowości wykrytych w danych. Wykład obejmie opracowanie i wykorzystanie wybranych modeli generalizacji opartych na sztucznej inteligencji do optymalizacji i automatyzacji selekcji osadnictwa i sieci dróg. Pokazane zostanie, w jaki sposób wykorzystanie sztucznej inteligencji jako sposobu formalizacji eksperckiej wiedzy kartograficznej uwzględniającej cechy obiektu i kontekst przestrzenny, może być skutecznym podejściem do wieloaspektowego i optymalnego rozwoju metodyki generalizacji osadnictwa i sieci drogowej w skalach przeglądowych.

I. Metody badań jakościowych – dostosowanie do badań foresightowych i miejskich

Foresight i badania miejskie – naukowe podejście do przyszłości. Przegląd metod wykorzystywanych w badaniach foresightowych. Przykłady kreatywnych zastosowań metod jakościowych: badania partycypacyjne, action research, eksperyment naturalny, focusy i warsztaty, wizualizacje i dodatkowe narzędzia w wywiadach.

J. Wykorzystanie danych statystycznych z zakresu turystyki w badaniach geograficznych

Badania statystyczne związane z ruchem turystycznym. Dane Światowej Organizacji Turystyki oraz dane z narodowych urzędów statystycznych. Ekonomiczne znaczenie turystyki oraz sposoby jego określania (udział turystyki w PKB, zatrudnieniu oraz w eksporcie). Źródła danych oraz dostępne bazy danych w Polsce.

K. Geografia Krytyczna

Geografia krytyczna to odłam geografii społecznej, który stosuje geograficzne metody badawcze, aby zrozumieć relacje władzy i nierówności. Geografia krytyczna korzysta między innymi z perspektyw takich jak teoria postkolonialna, feminizm, teoria krytyczna rasy czy studia nad niepełnosprawnościami.

L. Ocena użyteczności (geo)wizualizacji danych w celu budowy zasad komunikacji informacji opartych na dowodach

W trakcie prezentacji danych ilościowych i jakościowych należy uwzględnić możliwości poznawcze i preferencje odbiorców. Badania empiryczne z użytkownikami są zatem sposobem do weryfikacji i rozwoju zasad właściwej komunikacji wizualnej. W trakcie wykładu przedstawione będą badania z użyciem metody eye tracking, którym testowane był problem rozbicia uwagi (ang. ‘split attention’), który znacząco może wpłynąć na użyteczność różnych form wizualizacji danych, zarówno map, jak i wykresów czy diagramów.

M. Geograficzna perspektywa w badaniach nad rozwojem współczesnych miast

Wykład poświęcony jest dwóm kwestiom. Pierwsza to trendy, kierunki i problemy rozwoju miast w kontekście współczesnych wyzwań takich jak m.in. żywiołowa urbanizacja i suburbanizacja, migracje na obszary zurbanizowane, zmiany w bazie rozwoju ekonomicznego miast, nierówności społeczno-przestrzenne w miastach, formowanie się miejskich obszarów funkcjonalnych czy zmiany klimatyczne. Druga kwestia to podejścia i metodyka studiów geograficznych w badaniach miejskich, uwzględniająca formułowanie problemów badawczych, podstawy informacyjne oraz wartości poznawcze i aplikacyjne tych studiów.

N. Teledetekcja – analizy wieloczasowe

Jednym z silnie rozwijanych obecnie kierunków w teledetekcji są analizy wieloczasowe. Wykorzystując zobrazowania danego obszaru wykonane w wielu terminach możemy badać zmiany, ich kierunek, dynamikę, monitorować stan, a także prognozować kierunki przyszłych zmian. Rosnący dostęp do danych obrazowych o różnej rozdzielczości przestrzennej oraz algorytmów do ich przetwarzania ułatwia dostęp badaczom z różnych dyscyplin do samodzielnego prowadzenia badań w tym zakresie. Podczas wykładu zaprezentowane zostaną przykłady w jaki prowadzić analizy w zależności od zakładanego celu.

O. Dyskurs rozwojowy w Ameryce Środkowej

Wykład koncentruje się wokół tematu współczesnego dyskursu wokół rozumienia i wykorzystania „rozwoju”, ze szczególnym uwzględnieniem krajów Globalnego Południa, zwłaszcza Ameryki Środkowej. Przykładem są megaprojekty energetyczne, kopalniane i turystyczne zlokalizowane w tym regionie. Celem wykładu jest próba krytycznego spojrzenia na powszechnie przyjęty paradygmat rozwojowy, związany z dominacją Globalnej Północy. Wprowadza się i omawia pojęcie „epistemologii Południa”, a następnie wyjaśnia pojęcie „ontologii politycznych”. Studenci są zachęcani do aktywnego udziału i dyskusji.

P. Zmiany zagospodarowania przestrzeni w świetle koncepcji systemów eko-społecznych

Zrozumienie złożonego wpływu wzorców osadnictwa ludzkiego na systemy społeczne i naturalne ma kluczowe znaczenie dla natychmiastowych i długoterminowych decyzji politycznych i ochrony ekosystemu. Wzorce użytkowania gruntów można konceptualizować jako formę zintegrowanego systemu naturalno-ludzkiego w regionach miejskich. Jednak istniejące badania naukowe dotyczące rozwoju i rozrastania się miast często pomijają różnorodność instytucjonalną, która istnieje w różnych krajach i regionach. Rozwój i użytkowanie gruntów są kwestiami o podłożu politycznym, a badania rzadko badają wpływ lokalnych instytucji politycznych na zmiany użytkowania gruntów w różnych krajach i w czasie. Na wykładzie zaprezentowane zostaną badania zmian zagospodarowania przestrzeni. Zaprezentowane zostaną, oszacowane w oparciu o literaturę systemów miejskich i społeczno-ekologicznych (SES), czasoprzestrzenne modele interaktywnego wpływu zmiennych społeczno-ekonomicznych i politycznych na intensywność użytkowania gruntów. Rezultaty badań zaprezentowanych na wykładzie uzyskane zostały poprzez wykorzystanie przestrzennego modelowania błędów Durbina i danych przestrzennych zaadaptowanych z bazy danych Corine Land Cover (CLC). Analiza koncentruje się na zmianach użytkowania gruntów w latach 2012–2018, ale zmiany w latach 2006–2012 zostały uwzględnione jako jedna ze zmiennych wyjaśniających.

Q. Specyfika badań środowiska ludzkiego i przyrodniczego w krajach rozwijających się

Specyfika badań środowiska ludzkiego i przyrodniczego w krajach rozwijających się. Szczególna uwaga zostanie poświęcona metodologii badań obszarów cennych przyrodniczo (obszary chronione) oraz izolowanych (oazy). Scenariusze rozwoju oaz w różnych częściach świata oraz ich przemiany: środowiskowe, społeczno-kulturowe oraz funkcjonalno-przestrzenne. Projekty rozwojowe prowadzone na obszarach suchych i półsuchych. Współpraca z jednostkami badawczo-naukowymi w krajach Globalnego Południa, w tym wyzwania dla badaczy prowadzących tam badania. Współczesne trendy badawcze w krajach Globalnego Południa.

R. Współtworzenie polityk publicznych, czyli o włączaniu różnych aktorów w proces budowy i wdrażania polityk publicznych

Czy i ewentualnie w jaki sposób włączać różnych aktorów społeczności lokalnej w tworzenie i wdrażanie polityk publicznych? W szczególności skoncentrujemy się na roli naukowców w procesie tworzenia polityk publicznych. Ich zaangażowanie może znacząco różnić się w zależności od tego, jak sami widzą swoją rolę oraz w jaki sposób ich wiedza i doświadczenie są wykorzystywane przez samorząd lokalny (jako realne narzędzie do radzenia sobie w wyzwaniami – podejście racjonalne – czy do uzasadniania decyzji już wcześniej podjętych, uniknięcia krytyki za niepopularne społecznie decyzje).

S. Ile samorządu w państwie?

Wykład przedstawia trend recentralizacji obserwowany w części krajów europejskich (w tym w Polsce) w ostatnich latach. Omawia metody ograniczania autonomii samorządów w wybranych krajach europejskich ze szczególnym uwzględnieniem Polski. Rozważa zagadnienia metodologiczne dotyczące tego nowego nurtu badawczego.

Metody dydaktyczne:

Uczestnictwo w wykładach, aktywność w trakcie zajęć, pozytywne zaliczenie w terminie lub poprawkowe

Grupy zajęciowe

zobacz na planie zajęć

Grupa Termin(y) Prowadzący Miejsca Liczba osób w grupie / limit miejsc Akcje
1 każdy wtorek, 16:45 - 20:00, sala 126
Anna Dudek, Mirosław Grochowski, Marcin Solarz, Tomasz Wites, Marta Lackowska, Katarzyna Podhorodecka, Marta Derek, Katarzyna Szmigiel-Rawska, Barbara Jaczewska, Izabela Gołębiowska, Izabela Karsznia, Magdalena Mostowska, Adam Gendźwiłł, Anna Dąbrowska, Adrian Ochtyra, Ewa Wilk, Paweł Cywiński, Ewelina Biczyńska 8/6 szczegóły
Wszystkie zajęcia odbywają się w budynku:
Pałac Czetwertyńskich-Uruskich
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.
ul. Banacha 2
02-097 Warszawa
tel: +48 22 55 44 214 https://www.mimuw.edu.pl/
kontakt deklaracja dostępności mapa serwisu USOSweb 7.0.4.0-7ba4b2847 (2024-06-12)