Wybrane zagadnienia psychologii historycznej

"Seminarium ma na celu pokazać, jak kategorie i modele psychologiczne (wpływ społeczny,

konformizm i nonkonformizm, teoria kozła ofiarnego, frustracja–agresja i „quest for

significance”, bystander vs. helper, pamięć zbiorowa, trauma – w tym międzypokoleniowa,

CBOW) pomagają wyjaśniać decyzje jednostek, dynamikę grup i tzw. politykę pamięci w

historii.

Zajęcia mają charakter analizy historycznych studiów przypadków: decyzja Aleksandra

Wielkiego nad Hyfasis, Menocchio jako nonkonformista, „masakra kotów” w

XVIII‑wiecznym Paryżu, psychospołeczne konsekwencje II wojny światowej i wojny w

Ukrainie, postawy świadków wobec Zagłady, przemoc seksualna na wojnie i dzieci urodzone

z powodu wojny, spór o pamięć Jedwabnego, dziedziczenie traumy, bunt i zmiana

systemowa (Solidarność, Okrągły Stół), mroczna turystyka (Rwanda/Kambodża) oraz

zarządzanie społeczeństwem po konflikcie (Bośnia i Hercegowina lub Rwanda).

Zajęcia mają zwrócić uwagę na historyczne uwarunkowania zachowań społecznych oraz

własną pozycjonalność (positionality) w prowadzeniu badań (przez zastanawianie się nad swoją pozycją w społeczeństwie wynikającą m.in. z płci, ,,rasy” czy statusu społeczno-

ekonomicznego).

Forma zajęć jest seminaryjna: część wykładowa jest ograniczona do minimum, a osoby

uczestniczące kształtują dyskusję przy moderacji prowadzących.

Kurs ten ma charakter interdyscyplinarny i ma zwrócić uwagę na przydatność współpracy

różnych dyscyplin nauk społecznych oraz humanistycznych w wyjaśnianiu rzeczywistości."

"Atari, M., Henrich, J., Schulz, J. (2025). The chronospatial revolution in

psychology. Nature Human Behaviour, 9(7), 1319–1327.

https://doi.org/10.1038/s41562-025-02229-y

Izdebski, A. (2009). Dlaczego Aleksander Wielki zatrzymał się na rzece Hyfasis w

326 roku przed Chrystusem? Psychologia historyczna w praktyce. Historyka Studia

Metodologiczne, 39, 121-135.

Aries, P. (1995). Historia dzieciństwa. Dziecko i rodzina w dawnych czasach, s. 25-

42.

Krzyżanowski, Ł., Zaremba, M. (2019). „Bić ich za nasze dzieci!” Panika moralna i

przemoc zbiorowa wobec Żydów w Polsce w latach 1945–1946. w Pogromy Żydów

na ziemiach polskich w XIX i XX wieku. T. 4, Holokaust i powojnie (1939-1946), s.

489-510.

Ginzburg, C. (2025). Ser i robaki. Wizja świata pewnego młynarza z XVI w., s. 35-90.

PIW.

Cialdini, R. B., Goldstein, N. J. (2004). Social influence: Compliance and

conformity. Annu. Rev. Psychol., 55(1), 591-621.

Asch, S. E. (2016). Effects of group pressure upon the modification and distortion of

judgments. In Organizational influence processes (pp. 295-303). Routledge.

Darnton, Robert (2012): Wielka masakra kotów i inne epizody francuskiej historii

kulturowej. przekł. D. Guzowska Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, pp.

1–20.

Kruglanski, A. W., Ellenberg, M., Szumowska, E., Molinario, E., Speckhard, A.,

Leander, N. P., … Bushman, B. J. (2023). Frustration–aggression hypothesis

reconsidered: The role of significance quest. Aggressive Behavior, 49(5), 445-468.

Zaremba, M. (2008). Trauma Wielkiej Wojny. Psychospołeczne konsekwencje

drugiej wojny światowej. Kultura i Społeczeństwo, 52(2), 3-42.

Bilewicz, M., Babińska, M., & Gromova, A. (2024). High rates of probable PTSD

among Ukrainian war refugees: the role of intolerance of uncertainty, loss of control

and subsequent discrimination. European Journal of Psychotraumatology, 15(1),

2394296.

Bilewicz, M., Babińska, M. (2018). Bystander, czyli kto? Potoczne wyobrażenia

Polaków na temat stosunku do Żydów w czasie okupacji hitlerowskiej. Teksty Drugie.

Teoria literatury, krytyka, interpretacja (3), 97-116.

Staub, E. (2017). The psychology of bystanders, perpetrators, and heroic helpers. In

Genocide and Human Rights (pp. 263-289). Routledge.

Gałęziowski, J. (2022). CBOW. Konteksty, terminologia, dyskursy. w:

Niedopowiedziane biografie. Polskie dzieci urodzone z powodu wojny, s. 25-59.

Klich-Kluczewska, B. (2012). Przypadek Marii spod Bochni. Próba analizy

mikrohistorycznej procesu o aborcję z 1949 roku. Rocznik Antropologii Historii, 1,

195-209.

Mochmann, I. C. (2017). Children born of war-a decade of international and

interdisciplinary research. Historical Social Research/Historische Sozialforschung,

320-346.

Gross, J. T. (2018). Sąsiedzi i inni. Prace zebrane na temat Zagłady, wybrane

fragmenty, s. 189-207.

Bilewicz, M. (2016). (Nie) pamięć zbiorowa Polaków jako skuteczna regulacja

emocji. Teksty Drugie. Teoria literatury, krytyka, interpretacja, (6), 52-67.

Zaremba, M. (2016). „Im się zdaje, że zapomnimy. O nie!” Rodowody rewolucji.

Teksty Drugie. Teoria literatury, krytyka, interpretacja, (6), 153-203.

Miller, A. H., Bolce, L. H., Halligan, M. (1977). The J-curve theory and the black

urban riots: An empirical test of progressive relative deprivation theory. American

Political Science Review, 71(3), 964-982.

Friszke, A., Grzelak, J., Kofta, M., Osiatyński, W., Reykowski, J. (2019). Psychologia

Okrągłego Stołu, s. (do decyzji)

Kamberović, H. (2024). Historiography in Bosnia and Herzegovina: Between

Academic Discipline and Political Activism. Contemporary European History, 33(3),

886-894.

Odak, S., Čehajic-Clancy, S. (2021). Religion and politics as a dangerous mix:

Effects of religiosity on intergroup forgiveness and reconciliation in a post-conflict

setting. Peace and Conflict: Journal of Peace Psychology, 27(3), 497-507.

Cehajic, S., Brown, R., Castano, E. (2008). Forgive and forget? Antecedents and

consequences of intergroup forgiveness in Bosnia and Herzegovina. Political

Psychology, 29(3), 351-367.

Jessee, E. (2017). The danger of a single story: Iconic stories in the aftermath of the

1994 Rwandan genocide. Memory Studies, 10(2), 144-163.

Skrodzka, M., Kende, A., Faragó, L., Bilewicz, M. (2022). “Remember that we

suffered!” The effects of historical trauma on anti‐Semitic prejudice. Journal of

Applied Social Psychology, 52(5), 341-350."