Serwisy internetowe Uniwersytetu Warszawskiego Nie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Tradycja chciana i niechciana. Przeszłość akceptowana i odrzucana. Casus kultur narodowych i kontekst europejski

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 3700-KON303-AL Kod Erasmus / ISCED: 08.1 / (0223) Filozofia i etyka
Nazwa przedmiotu: Tradycja chciana i niechciana. Przeszłość akceptowana i odrzucana. Casus kultur narodowych i kontekst europejski
Jednostka: Wydział "Artes Liberales"
Grupy: Przedmioty do modułu humanistycznego - 2020 (rok akademicki 2020/21)
Punkty ECTS i inne: 6.00
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

fakultatywne

Założenia (opisowo):

Status doktoranta lub studenta II stopnia Wydziału AL.

Zakres wiedzy, umiejętności i kompetencji w zakresie nauk humanistycznych, wynikający z zakwalifikowania studenta na studia II stopnia lub studia doktoranckie.

Zajęcia w cyklu "Rok akademicki 2020/21" (zakończony)

Okres: 2020-10-01 - 2021-06-13
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Seminarium, 60 godzin, 10 miejsc więcej informacji
Koordynatorzy: Jolanta Sujecka
Prowadzący grup: Hieronim Grala, Marzena Maciulewicz, Alina Nowicka-Jeż, Maria Piekarska, Jolanta Sujecka
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Seminarium - Zaliczenie na ocenę
Skrócony opis:

Seminarium oferowane doktorantom i magistrantom Wydziału „Artes Liberales” jest związane z pracami naukowymi zespołów reprezentowanych przez profesorów współorganizujących i współprowadzących: , prof. dr hab. Marię Kalinowską i prof. dr hab. Jolantę Sujecką, prof. dr hab. Alinę Nowicką-Jeżową, dr hab. Hieronima Gralę.

Pełny opis:

Przedmiotem seminarium jest kwestia wyboru tradycji przez jednostki twórcze, zwykłych ludzi, wreszcie całe zbiorowości narodowe czy formacje kulturowe.

W głównym polu zainteresowania będzie się sytuować problem kanonu tradycji narodowej i jego kształtu.

Celem seminarium stanie się próba odpowiedzi na pytanie podstawowe: czy decydujący o paradygmacie kultur narodowych kanon tradycji narasta niejako w sposób naturalny, czy jest produktem kreacji? Jakie są mechanizmy pamięci kulturowej i kształtowania się tradycji? Czy można go kształtować dowolnie, czy w obrębie paradygmatu danej kultury? Czy przeszłość jest swoistym workiem, z którego można wybierać dowolną część, a inną odrzucać? Czy dziedziczymy wszystko?

Tytułowe kwestie będą prezentowane zarówno w zróżnicowanych geograficznie i historycznie kulturach narodowych, jak też poprzez postawy jednostek twórczych dyskutujących z kanonem lub wpływających na jego kształt.

Zarówno wykłady jak i dyskusja (podobnie jak w latach poprzednich) będą obejmowały z jednej strony historyczno-geograficzne ilustracje tytułowej problematyki, z drugiej rozważania teoretyczne.

Zarys problematyki, która będzie poszerzana przez wszystkich współprowadzących seminarium:

- kulturowe centrum i kulturowe peryferie, a kształtowanie się kanonu tradycji;

- pamięć zbiorowa i mechanizmy kształtujące tradycje;

- kwestia tzw. kultur/tożsamości mniejszych i dokonywane przez nie wybory kanonu tradycji narodowej;

- odpowiedzialność za Zagładę

- konstrukcje kanonu narodowego czasów socrealizmu

- konstrukty tożsamościowe w literaturze i sztuce nowożytnej (ze szczególnym uwzględnieniem literatury XIX, XX i XXI wieku);

Podstawą dyskusji będą wskazane przez wykładowców teksty źródłowe i literatura przedmiotu.

Wstępne propozycje tematów (lista będzie rozbudowana)

Prof. dr hab. Alina Nowicka-Jeżowa:

Italofilia i italofobia w Pierwszej Rzeczypospolitej

Celem wykładu będzie przedstawienie zjawisk italofilii i italofobii w aspekcie kształtowania się własnej tożsamości kulturowej.

Rozważane będą

- stereotypy „swojego” i „obcego”,

- kompleks „zaalpejski” obywateli Rzeczypospolitej,

- asymilacja i przetwarzanie dzieł literackich i artystycznych,

- dokonywane w trakcie dialogu lub konfrontacji międzykulturowej wybory idei i wartości.

Teksty literackie [fragmenty]

Łukasz Górnicki, Dworzanin polski, oprac. R. Pollak, wyd. 2 zmien. Zakład Narodowy im Ossolińskich, Wrocław 1954, BN I nr 109.

Torquato Tasso, Gofred abo Jeruzalem wyzwolona, przeł. Piotr Kochanowski, oprac. S. Grzeszczuk, R. Pollak, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1968.

Literatura przedmiotu:

Henryk Barycz, Spojrzenia w przeszłość polsko-włoską, Ossolineum, Wrocław 1965. [Wybrane i udostępnione studia]

Jan Ślaski, Uwagi o italianizmie Łukasza Górnickiego, w: idem, Wokół literatury włoskiej, węgierskiej i polskiej w epoce renesansu. Szkice komparatystyczne, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 1991.

Dr hab. Hieronim Grala, prof. UW :

1.Al-Rum i Trzeci Rzym: tradycja bizantyńska w ideologii Wysokiej Porty i Państwa Moskiewskiego (XV-XVII ww.). (semestr zimowy)

Zagadnienia:

- Historyczne i ideologiczne korzenie władzy sułtańskiej: padyszach, kaisar al-Rum, imperator

- Moskwa wobec tradycji Bizancjum: sukcesja czy wrogie przejecie?

Literatura:

Fr. Babinger, Z dziejów imperium Osmanów. Sułtan Mehmed Zdobywca i jego czasy, Państwowy Instytut Wydawniczy 1977;

K. Chojnicka, Narodziny rosyjskiej doktryny państwowej. Zoe Paleolog – miedzy Bizancjum, Rzymem a Moskwą, Krakow: Collegium Columbinum 2008;

-H. Inalcik, Imperium osmańskie. Epoka klasyczna 1300-1600, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2006.

G. Alef, The Adoption of The Muscovite Two-Headed Eagle, w: Speculum, t. 41, 1966(istnieją reedycje);

H. Grala, Uniwersalizm wschodni (idea Cesarstwa Powszechnego w kręgu cywilizacji bizantyńskiej), w: Pamiętnik XV Powszechnego Zjazdu Histroykow Polskich. T. I. Cz. 1. Toruń 1995, s. 139-165.

Mgr Marzena Maciulewicz

Dziedzictwo Imperium Osmańskiego we współczesnych miastach Półwyspu Bałkańskiego

Zagadnienia do dyskusji:

- dziedzictwo Imperium Osmańskiego a współczesne narracje narodowe.

- los(y) dziedzictwa odrzuconego. Formy kontestacji dziedzictwa i tradycji niechcianych w przestrzeni miejskiej.

Literatura

Đurić-Zamolo Divna (1977). Beograd kao orijentalna varoš pod Turcima 1521-1867. Arhitektonsko-urbanistička stidija, Beograd.

Gradska kultura na Balkanu (XV-XIX vek), vol. 2, SANU Balkanološki Institut, Beograd 1988.

Hartmuth Maximilian (2006). Negotiating Tradition and Ambition: A Comparative Perspective on the “De-Ottomanisation” of Balkan Cityscapes, ‘Ethnologia Balkanica’ 10(2006), pp. 15-33.

Jałowiecki Bogdan (ed.) (2008). Miasto jako przedmiot badań naukowych w początkach XXI wieku, Warszawa.

Jezernik Božidar (2004). Wild Europe: the Balkans in the gaze of Western travellers, London.

Mazower Mark (2005). Salonica. City of Ghosts. Christian, Muslims and Jews 1430-1950, London, New York, Toronto and Sydney.

Todorov Nikolai (1983). The Balkan city 1400-1900, London.

Todorova Maria (1996). The Ottoman Legacy in the Balkans, [in:] Balkans. A Mirror of the New International Order, Istanbul, pp. 55-74.

Dr hab. Hieronim Grala, prof. UW

2.Sarmatyzm vs Słowiańskość. Dylematy "narodu ruskiego" w Rzeczpospolitej w XVII w. (semestr letni)

Zagadnienia do dyskusji:

- "Gente Ruthenus natione Polonus" wobec konfliktu między poczuciem wspólnoty religijnej i etnicznej a wiarą i lojalnością obywatelską

- tożsamość szlachty ruskiej: stanowa czy etniczna?

Literatura:

I. Ševčenko, Ukraina między Wschodem i Zachodem, Warszawa 1996 (esej: Różne oblicza świata Piotra Mohyły, s. 19-44);

J. Dzięgielewski, O tolerancję dla zdominowanych. Polityka wyznaniowa Rzeczypospolitej w latach panowania Władysława IV, Warszawa 1986;

F. Sysyn, Between Poland and the Ukraine. The Dilemma of Adam Kysil, 1600-1653, Cambridge, Mass. 1985, passim;

T. Hodana, Między królem a carem. Moskwa w oczach prawosławnych Rusinów – obywateli Rzeczpospolitej (na podstawie piśmiennictwa końca XVI– połowy XVII stulecia), Kraków 2008 (seria: Studia Ruthenica Cracoviensia, tom 4);

D. Althoen, Natione Polonus and the Naród Szlachecki. Two myths of national identity and noble solidarity, w: Zeitschrift fur Ostmitteleuropa-Forschung. Bd. 53, 2003, s. 475-508;

H. Grala, „Russkaja wiera" i "roksolanskije Sarmaty": legitimacionnyje strategii russkoj elity Rieczi Pospolitoj i casus Adama Kisiela [w:] Narratiwy rusi konca XV - sieriediny XVIII w.: w poiskach swojej istorii. (Post-Drewniaja Ruś: u istokow nacij Nowogo wriemieni, II). Red. A.W. Doronin. DHI, Moskwa: Politiczeskaja encikłopedia, 2018, s. 208–228;

Idem, Была ли «Святая Русь» «местом памяти» руси Речи Посполитой? [w:] «Места памяти» руси конца XV – середины XVIII в. / отв. сост., отв. ред. серии А. В. Доронин. – М.: Политическая энци¬клопедия, 2019, s. 260– 291.

Dr hab. Piotr Kulas, prof. UW

Chłopi i Panowie, czyli patogeneza polskiej sfery publicznej

Celem wykładu jest zawrócenie uwagi na wyparty z polskiego imaginarium wątek tradycji chłopskiej i w mniejszym stopniu robotniczej. Polskie uniwersum symboliczne ma charakter szlachecko-inteligencki. Tradycja i doświadczenie innych kategorii, grup i klas społecznych jest uważana za mniej ważną i w związku z tym słabo obecna w dyskursie publicznym. Inteligencja sprawowała hegemonię w polskiej kulturze wyznaczając standardy i wzory. Celem zajęć jest próba konceptualizacji tego braku, wskazania jego genezy i nazwania jego źródeł. Dodatkowym celem jest sporządzenie podstawowego bilansu zalet i wad tego nieobecnego tematu w głównym nurcie polskiej kultury.

Rama teoretyczna:

Ch. Taylor, Nowoczesne imaginaria społeczne, Kraków 2010.

A. Leder, Prześniona rewolucja, Ćwiczenia z logiki historycznej, Warszawa 2014.

Materiały:

Cz. Miłosz, Wyprawa w dwudziestolecie. Kraków 1999.

L. Kruczkowski, Kordian i cham. Różne wydania.

Opracowania:

Józef Chałasiński, Młode pokolenie chłopów, Warszawa (różne wydania) tom IV.

Józef Chałasiński, 1984 Chłopi i panowie. Inteligencja a problem chłopski w kulturze polskiej, Kul i społ. Nr 4, s. 5-34.

Zajączkowski A. (1961). Główne elementy kultury szlacheckiej w Polsce. Ideologia a struktury społeczne. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Zajączkowski A. (1962). Z dziejów inteligencji polskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

J. Tazbir, Kultura szlachecka w Polsce. Rozkwit – upadek – relikty. Warszawa 1978.

Szacka B. (1990). Społeczna pamięć polskiej przeszłości narodowej w latach 1865-1988, w: red. B. Szacka, A. Sawisz, Czas przeszły i pamięć społeczna. Przemiany świadomości historycznej inteligencji polskiej 1965-1988. Studia nad świadomością historyczną, t. 3. Warszawa: Instytut Socjologii, s. 8-120.

Prof. dr hab. Maria Kalinowska:

Tradycja romantyczna w kulturze polskiej XX wieku (ze szczególnym uwzględnieniem najnowszej prozy)

Zagadnienia do dyskusji:

- romantyczna wizja pamięci indywidualnej i zbiorowej;

- dawne i nowe badania nad tradycją romantyczną w kulturze polskiej;

- klasyczne prace nad tradycją romantyczną i jej dziedziczeniem w kulturze polskiej (M. Janion, M. Żmigrodzka, K. Wyka, M. Piwińska);

- problemy metodologiczne badania stosunku do tradycji romantycznej w literaturze, sztukach plastycznych, teatrze i filmie;

- recepcja romantyzmu w najnowszej prozie (W. Szostak, E. Stachniak, P. Goźliński, J. Dehnel).

Proponowana literatura:

Bagłajewski, Arkadiusz, Obecność romantyzm, Lublin 2015.

Janion Maria, Czy będziesz wiedział, co przeżyłeś?, Warszawa 1996.

Kaniecki Przemysław, Lawa, opowieść o Dziadach Mickiewicza, Poznań 2008.

Kiślak Elżbieta, Walka Jakuba z aniołem. Czesław Miłosz wobec romantyczności, Warszawa 2000.

Piwińska Marta, Legenda romantyczna i szydercy, Warszawa 1973.

Prelekcje paryskie Mickiewicza wobec tradycji kultury polskiej, red. M. Bizior-Dombrowska, M. Kalinowska, J. Ławski, Warszawa 2011.

Romantyzm w lustrze postmodernizmu (i odwrotnie), pod red. W. Hamerskiego, M. Kuziaka, S. Rzepczyńskiego, Warszawa 2014.

Romantyzm środkowoeuropejski w kontekście postkolonialnym, cz. 2, oprac. M. Kuziak, B. Maciejewski, Kraków 2016.

Tradycja romantyczna w teatrze polskim, pod red. D. Kosińskiego, Kraków 2007.

Witkowska Alina, Wielkie stulecie Polaków, Warszawa 1987.

Wyka Kazimierz, Thanatos i Polska, czyli o Jacku Malczewskim, Kraków 1971.

Prof. dr hab. Jolanta Sujecka:

Czy można instrumentalizować Zagładę? Tożsamość kultur narodowych na Bałkanach w cieniu Zagłady

Zagadnienia do dyskusji:

- czy wydarzenia traumatyczne w historii narodów powinny być wykorzystywane dla doraźnych celów politycznych ?

czemu służy pamięć traumy , a czemu powinna służyć pamięć traumy

Literatura:

Misha Glenny, The Balkans: Nationalism, War, and the Great Powers, 1804-2011, Penguin Books, wydanie pierwsze 1999 [reprint edition 2011; 2017] – rozdział poświęcony Zagładzie.

Mark Mazower, Salonica City of Ghosts. Christians, Muslims and Jews 1430-1930, Harper Perninal, London 2004, [polskie wydanie: Saloniki. Miato duchów. Chrześcijanie, muzułmanie i żydzi w latach 1430-1930] strony podaję za wydaniem angielskim: 421-475.

Mark Coen, Last Century of sephardic community. The Jews of Monastir, 1839-1943. Foundation for the Advancement of Sephardic Studies and Culture. New York 203, 118-197.

J. Sujecka, Multilevel Identity in the Balkans. Rafael Moshe Kamhi – Jewish,Macedonian, Bulgarian? [in:] Spain – India – Russia. Centres, Borderlands, and Peripheries of Civilisations. Anniversary Book Dedicated to Professor Jan Kieniewicz on His 80th Birthday, ed. by Jan Stanisław Ciechanowski, Cristina González Caizán, Faculty of ‘ArtesLiberales’ of the University of Warsaw, Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, Warsaw 2018, pp. 597-606.

Dr hab. Elżbieta Kossewska, prof. UW

Tradycja polska w izraelskiej kulturze XX wieku

Literatura

Ryszard Low, literackie podsumowania polsko - hebrajskie, polsko - izraelskie, Białystok 2014.

E. Kossewska, Ona jeszcze mówi po polsku, ale śmieje się po hebrajsku. Partyjna prasa polskojęzyczna i integracja kulturowa polskich Żydów w Izraelu (1948–1970), Warszawa 2015.

E. Kossewska, HEBRAJSKI PRZEKŁAD „MITOLOGII” LISTY JANA PARANDOWSKIEGO, DAWIDA LAZERA I DAWIDA BEN GURIONA, Pamiętnik Literacki, 2018, z. 2,, s. 183 - 208.

E. Kossewska, Adaptacja alii gomułkowskiej w Izraelu (1955–1960), „Przegląd Humanistyczny", 2013, z. 6, s. 97-118.

Mgr Maria Piekarska

Diaspora nie do końca odrzucana. Natura jako narzędzie zapomnienia i pamięci o diasporze w żydowskim osadnictwie w Palestynie i wczesnym państwie Izrael

Zagadnienia do dyskusji:

- rola natury w budowaniu tożsamości narodowych w Europie przełomu XIX i XX wieku

- syjonizm jako wariacja europejskiego ruchu narodowego

o szelilat hagalut: negacja diaspory żydowskiej w syjonizmie

o ahawat haarec: miłość do Ziemi Izraela

- natura zastana w Palestynie – między kulturową konstrukcją a rzeczywistością: orientalizm, biblijne krajobrazy, odrzucenie poprzez terminologię zniszczenia (szmama), fizyczne wzięcie w posiadanie, zmiana środowiska

- krajobrazy europejskie w tekstach syjonistycznych – między odrzuceniem a nostalgią

- nowe krajobrazy Izraela – natura jako pomost między starym i nowym?

Literatura przedmiotu:

Almog, Oz (2000). Sabra. The Creation of a New Jew. Berkeley: University of California Press.

Antosik-Piela, Maria (2015). Oswajanie na odległość. Literatura polsko-żydowska wobec syjonistycznej wizji terytorialności. Przegląd Humanistyczny 4 (451).

Lissovsky, Nurit (2012). National Parks in the Service of Nation Building: the Pioneering Work of Lipa Yahalom and Dan Zur in Israel. Studies in the History of Gardens & Designed Landscapes 32 (2).

Long, Joanna C. (2009). Rooting Diaspora, Reviving Nation: Zionist Landscapes of Palestine-Israel. Transactions of the Institute of British Geographers 34 (1).

Neumann, Boaz (2011). Land and Desire in Early Zionism. Waltham: Brandeis University Press.

Schnell, Izhak (1997). Nature and Environment in the Socialist-Zionist Pioneers' Perceptions: a Sense of Desolation. Ecumene 4 (1).

Shapira, Anita (2018 [2012]). Jiszuw: społeczeństwo, kultura, etos (w:) Historia Izraela. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog.

Tal, Alon (2002). Reclaiming a Homeland. Zionism’s Mixed Ecological Message (w:) Pollution in the Promised Land. An Environmental History of Israel. Berkley: University of California Press.

Zakim, Eric (2006). To Build and Be Built: Landscape, Literature, and the Construction of Zionist Identity. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.

Uwagi:

Wtorki godz. 15-17.15 w sali 4, ul Dobra 72 w następujących terminach:

13.X, 27.X, 17.XI, 24.XI , 01.XII. 15.XII, 05.I, 19.I, 16.II, 23.II. 09.III, 23.III. 13.IV. 27.IV. 11.V. 25.V. 01.VI.

Wykłady (50% zajęć) i dyskusje seminaryjne (50% zajęć)

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski.