Humanistyka cyfrowa i metody ilościowe w naukach humanistycznych i cyfrowych

nieobowiązkowe

Zajęcia prowadzone będą w formie konwersatorium na Wydziale Nauk o Kulturze i Sztuce

UW w semestrze zimowym, w zakresie 30g. lekcyjnych. Proponowany termin to czwartek,

16:45-18:15.

Zajęcia są przeznaczone dla studentów wszystkich kierunków Wydziału Nauk o Kulturze i

Sztuce na poziomie studiów magisterskich. Celem zajęć jest przybliżenie studentom

zarówno teoretycznych, jak i praktycznych aspektów komputerowej i ilościowej pracy

badawczej. W trakcie semestru studenci zdobędą podstawową wiedzę o:

• podstawowych pojęciach: dane, korpus, model

• współczesnych cyfrowych metodach badawczych: bazy danych, ilościowa analiza

danych tekstowych, analiza sieci

• założeniach otwartej nauki, problematyce Open source.

Uczestnictwo w zajęciach nie wymaga wykształcenia z zakresu informatyki i statystyki.

Większość literatury przedmiotu jest w języku angielskim.

Szczegółowy opis zajęć

Zajęcia podzielone są na cztery nierówne bloki tematyczne.

Pierwszy blok: pojęcia podstawowe (ok. 5 godzin)

Poświęcony jest podstawowym pojęciom niezbędnym w badaniach cyfrowych: dane,

korpus, model. Celem jest przedstawienie historii i funkcjonowania pojęcia danych oraz

omówienie kluczowych terminów, takich jak data, corpus i capta. Studenci poznają zasady

tworzenia zbiorów danych, prawidłowej konstrukcji korpusów oraz kryteria wyboru i

dostępności materiałów badawczych. Po ukończeniu tego bloku będą potrafili

interpretować zestawy danych wykorzystywane w publikacjach naukowych, identyfikować

wynikające z nich założenia badawcze oraz samodzielnie dobierać odpowiedni korpus.

Drugi blok: metody badawcze (ok. 20 godzin)

Jest poświęcony szerokiemu wachlarzowi metod badań cyfrowych. Przedstawione zostaną

techniki takie jak budowa relacyjnych baz danych, analiza sieci oraz ilościowa analiza

tekstu. Każda metoda zostanie omówiona pod kątem jej podstaw teoretycznych oraz

zilustrowana konkretnym przykładem naukowym. Po zakończeniu bloku studenci będą

rozpoznawać opisane metody, rozumieć ich założenia i zastosowania oraz umiejętnie

dobierać odpowiednie narzędzia do określonych problemów badawczych.

Trzeci blok (ok. 5 godzin)

Poświęcony jest zagadnieniom open‑source oraz zasadom FAIR (Findable, Accessible,

Interoperable, Reusable). W ramach tego bloku studenci zapoznają się z praktycznymi

strategiami udostępniania danych i kodu źródłowego w sposób zgodny z otwartymi

standardami, a także uczą się, jak dokumentować projekty, aby zapewnić ich pełną

przejrzystość i możliwość ponownego wykorzystania przez innych badaczy. Dodatkowo

omawiane będą kwestie licencjonowania otwartego oprogramowania oraz sposoby

budowania trwałych, współdzielonych środowisk badawczych, które wspierają

długoterminową reprodukowalność wyników.

Materiały do lektury będą udostępniane na tydzień przed konwersatorium. Poniższa

bibliografia jest wykazem wybranych pozycji. Podstawowym podręcznikiem będzie książka

Lemercier i Zalc, Quantitative Methods in the Humanities.

• Eder, Maciej, “Metody ścisłe w literaturoznawstwie i pułapki pozornego obiektywizmu

- przykład stylometrii”, Teksty Drugie, nr. 2, 2014.

• Guerreau, Alain, “Pourquoi (et comment) l’historien doit-il compter les mots ?”, Histoire

et Mesure, IV 1/2, 1989, p. 81-105.

• Guerreau, Alain, Statistique pour historiens, 2004.

• Lemercier, Claire & Zalc, Claire, Quantitative Methods in the Humanities: an

Introduction, Charlottesville & London, 2019.

• McCarty, Willard, Humanities Computing, in Dekker, Marcel (ed), Encyclopedia of

Library and Information Science, New York, 2003, p. 1224-1235.

• Moretti, Franco, Distant reading, London, 2013.

• Mounier, Pierre, Les humanités numériques, Paris, 2018.

• Schnapp, Jeffrey & Presner, Todd & Lunenfeld, Peter & Drucker, Johanna, Digital

Humanities Manifesto 2.0, 2015.

• Taylor, Arnold & Tilton, Lauren, Humanities Data in R. Exploring Networks, Geospation

Data, Images, and Text, Heidelberg, 2015.

• Transkribus Blog, What is Digital Humanities, 2023.

• Underwood, Ted (2017), “A Genealogy of Distant Reading”, Digital Humanities

Quarterly, 11 (2).

Po zakończeniu semestru studenci będą potrafili:

• krytycznie przeczytać artykuł, pracę naukową lub opis danych i ocenić jakość oraz

konstrukcję podstawy danych, na której opiera się dana publikacja;

• samodzielnie definiować i przygotowywać kolekcje danych spełniające wysokie

standardy merytoryczne;

• unikać powierzchownego używania terminologii cyfrowej w naukach społecznych i

humanistycznych, stosując ją w sposób przemyślany i precyzyjny;

• rozpoznawać dostępne metody badawcze oraz świadomie dobierać je do konkretnych

potrzeb naukowych.

Zaliczenie zajęć na podstawie regularnego udziału i aktywności na zajęciach.