Historia starożytna II [2900-L-HST2] Semestr letni 2025/26
Ćwiczenia, grupa nr 3

Literatura jest przyporządkowana poszczególnym tematom (zob. Zakres tematyczny).

Literatura ogólna

Podręczniki

Cambridge Ancient History (wyd. 2; różne tomy).

M. Carry, H.H. Scullard, Dzieje Rzymu: Od czasów najdawniejszych do Konstantyna, t. 1-2, przekł. J. Schwakopf, Warszawa 1992.

T. J. Cornell, The Beginnings of Rome, Londyn–Nowy Jork 1995.

A. Ziółkowski, Historia powszechna: starożytność, Warszawa 2010.

A. Ziółkowski, Historia Rzymu, Poznań 2004.

Atlasy

L. M. Piotrowicz, Atlas historii starożytnej, Warszawa 1994.

R. J. A. Talbert (red.), The Barrington Atlas of the Greek and Roman World, Princeton-Oxford 2000.

Nauki pomocnicze, słowniki

Brill’s New Pauly Encyclopaedia of the Ancient World - 20 Volumes with Index.

T. R. Broughton, The Magistrates of the Roman Republic, t. 1-2, Nowy Jork 1951.

M. Crawford (wyd.), Roman Republican Coinage, t. 1-2, Cambridge.

M. Crawford et al., Roman Statutes, t. 1-2, Londyn 1996.

S. Hornblower, A. Spawforth (redd.), Oxford Classical Dictionary, wyd. 4, Oxford 2012.

J. Rüpke, Fasti Sacerdotum: A Prosopography of Pagan, Jewish, and Christian Religious Officials in the City of Rome, 300 BC to Ad 499, tłum. ang. D. M. B. Richardson, Oxford 2008.

E. M. Steinby (red.), Lexicon topographicum urbis Romae, t. 1-6, 1993-2000.

E. Wipszycka (red.), Vademecum historyka starożytnej Grecji i Rzymu, t. 1-2: Źródłoznawstwo starożytności klasycznej, wyd. 2, Warszawa 2001.

Zasoby internetowe

Ancient World Mapping Center (AWMC): https://awmc.unc.edu/awmc-interactive/

Coinage of the Roman Republic Online (CRRO): https://numismatics.org/crro/

L’Année philologique - online: https://www.brepols.net/series/APH-O (akces przez https://www.buw.uw.edu.pl/zasoby-online/bazy-online/)

The Digital Augustan Rome: https://www.digitalaugustanrome.org

The Digital Prosopography of the Roman Republic (DPRR): https://romanrepublic.ac.uk

Library of Latin Texts (LLT) - online: www.brepols.net/series/LLT-O (akces przez https://www.buw.uw.edu.pl/zasoby-online/bazy-online/).

**Uwaga**: Prowadzący zastrzega sobie prawo do wprowadzania niewielkich zmian w zakresie źródeł i literatury, wynikających z potrzeb uczestników lub publikacji nowych źródeł i opracowań. Zmiany będą komunikowane na zajęciach i/lub drogą elektroniczną.

1) Zajęcia wstępne

- omówienie kwestii formalno-organizacyjnych; przedstawienie tematyki zajęć; pomoce naukowe historyka starożytnego Rzymu.

UWAGA! Na pierwsze zajęcia proszę o:

- zapoznanie się z bazami internetowymi wskazanymi w rubryce „Literatura”.

2) Sprawa Bachanaliów (4 spotkania)

Zajęcia I

- Sprawa Bacchanaliów u Liwiusza: generalna rekonstrukcja wydarzeń w narracji Liwiusza; osadzenie wydarzeń na mapie.

Źródła

Liwiusz, Dzieje Rzymu od założenia Miasta, ks. XXXIX (cała!), tłum. M. Brożek.

Opracowania

Mapa Rzymu republikańskiego (pdf).

Zajęcia II-III

Źródła

- Tytus Liwiusz i jego dzieło; określenie źródeł Liwiusza do sprawy Bacchanaliów; ocena wiarygodności elementów przekazu.

Źródła

Liwiusz, Dzieje Rzymu od założenia Miasta, ks. XXXIX (cała!), tłum. M. Brożek. Senatus consultum de bacchanalibus, w: E. Wipszycka, Wprowadzenie do ćwiczeń z historii starożytnej Grecji i Rzymu, Białystok 1978.

Opracowania

Spotkanie II:

Vademecum historyka starożytnej Grecji i Rzymu, I/II2, red. E. Wipszycka, PWN Warszawa 2001, ss. 89-93 (Liwiusz); ss. 42-45 (annaliści).

T. P. Wiseman, Two Plays for the Liberalia, w: Roman Drama and Roman History, Exeter 1998, ss. 35-51.

Spotkanie III

W. Burkert, Starożytne kulty misteryjne, Bydgoszcz 2001, ss. 161-195.

M.-F. Baslez, Prześladowania w starożytności, Kraków 2009, ss. 55-90.

Zajęcia IV: Próba rekonstrukcji historycznej

Źródła

Liwiusz, Dzieje Rzymu od założenia Miasta, ks. XXXIX (cała!), tłum. M. Brożek; Senatus consultum de bacchanalibus, w: E. Wipszycka, Wprowadzenie do ćwiczeń z historii starożytnej Grecji i Rzymu, Białystok 1978.

Opracowania

E. Gruen, Studies in Greek Culture and Roman Policy, Leiden 1990, ss. 34–78.

D. Musiał, „Kilka uwag o tzw. sprawie Bachanaliów w Rzymie w 186 r. p.n.e.”, Acta Universitatis Nicolai Copernici. Historia, 29 (309), 1996, ss. 47-59.

- podsumowanie rozważań z zajęć I-III; przedstawienie i krytyka rekonstrukcji współczesnych badaczy; teorie spiskowe w starożytności i współcześnie.

3) Wyzwoleńcy a polityka za Późnej Republiki (3 spotkania)

Zajęcia I

- charakterystyka źródeł do sprawy Maniliusza; chronologia wydarzeń od wstąpienia Maniliusza na urząd trybuna do jego wygnania; rodzaje zgromadzeń politycznych w Rzymie.

Źródła

Sprawa Maniliusza: zestaw źródeł przygotowany przez prowadzącego (pdf).

Opracowania

E. Wipszycka (red.), Vademecum historyka starożytnej Grecji i Rzymu, t. I/II2, ss. 83-85 (Kasjusz Dion) i 99-101 (Plutarch).

R. G. Lewis, Asconius: Commentaries on Speeches of Cicero, Oxford, 2007, ss. xi-xxii (pdf).

T. Cornell, Roman Political Assemblies, w: V. Arena, J. Prag (wyd.), A companion to Roman political culture, ss. 220-235.

Zajęcia II

- znoszenie ustaw za Późnej Republiki; ustawa Maniliusza i jej anulowanie: próba rekonstrukcji historycznej.

Źródła

Sprawa Maniliusza: zestaw źródeł przygotowany przez prowadzącego (pdf; rozszerzony o sprawę pro-wyzwoleńczej ustawy roku 88 p.n.e.).

Opracowania

J. B. Lott, The Neighborhoods of Augustan Rome, Cambridge 2004, ss. 1-51 (pdf).

Referat

K. Heikkilä, “Lex non iure rogata: Senate and the Annulment of Laws in the Late Republic”, in: J. Vaahtera (ed.), Senatus Populusque Romanus. Studies in Roman Republican Legislation, Helsinki, ss. 117-42 (pdf).

Zajęcia III

- ustawa Maniliusza i jej anulowanie: weryfikacja rekonstrukcji; wyzwoleńcy w procesie politycznym w Rzymie w przeddzień upadku Republiki.

Źródła

Sprawa Maniliusza: zestaw źródeł przygotowany przez prowadzącego (pdf);

Opracowania

J. B. Lott, The Neighborhoods of Augustan Rome, Cambridge 2004, ss. 52-60.

4) Pliniusz w Bitynii (4 spotkania)

Zajęcia I-II: Rzymski namiestnik w prowincji

- korespondencja jako źródło historyczne; system prowincjalny; obowiązki namiestnika w prowincji.

Źródła

- korespondencja Pliniusza Młodszego i Trajana: wybór listów (pdf).

Opracowania

K. Christ, Historia Cesarstwa Rzymskiego od Augusta do Konstantyna, Poznań – Gniezno 2016, ss. 508-542; 557-569.

A. Ziółkowski, Historia Rzymu, ss. 400-448; 497-507.

M. Cytowska, H. Szelest, Literatura rzymska. Okres cesarstwa, Warszawa 1992, ss. 432-444 (Pliniusz Młodszy).

Zajęcia III-IV : Pliniusz i chrześcijanie

- chrześcijanie w Bitynii: opis Pliniusza; rekonstrukcja przebiegu i efektów śledztwa; wczesne prześladowania chrześcijan: przyczyny, mechanizmy, charakterystyka.

Źródła

Korespondencja Pliniusza Młodszego i Trajana, w: E. Wipszycka, Wprowadzenie do ćwiczeń z historii starożytnej Grecji i Rzymu, Białystok 1978, ss. 155-156.

Opracowania

A.N. Sherwin-White, The Letters of Pliny, Oxford 1966, ss. 691-712 (skan).

E. Wipszycka, „Państwo rzymskie a chrześcijaństwo do początków IV wieku”, w: Starożytny Rzym we współczesnych badaniach, Kraków 1994, ss. 149-190.

5) Damnatio memoriae P. Septimii Getae (1-2 spotkania)

Źródła

Arcus Argentariorum: inskrypcja dedykacyjna i panele wewnętrzne (różne reprodukcje).

Tondo Sewerów (różne reprodukcje).

Herodian, Historia Cesarstwa rzymskiego, ks. 4, rozdz. 1-9, tłum. L. Piotrowicz.

Kasjusz Dion, Historia rzymska, fragmenty księgi LXXVIII, tłum. K. Biały.

Opracowania

R. Brillant, Arcus: Septimius Severus (Forum), [w:] Lexicon topographicum Urbis Romae, Vol. 1, ss. 103-05.

S. Diebner, Arcus: Septimius Severus (Forum Boarium), [w:] Lexicon topographicum Urbis Romae, Vol. 1, ss. 105-06.

L. Mrozewicz, Damnatio memoriae w rzymskiej kulturze politycznej, [w:] Damnatio memoriae w europejskiej kulturze politycznej, red. R. Gałaj-Dempniak, D. Okoń, M. Semczyszyn, Szczecin 2012, ss. 11-15 [online: https://przystanekhistoria.pl/download/166/73504/16Damnatiomemoriae.pdf].

E. Varner, Mutilation and Transformation. Damnatio Memoriae and Roman Imperial Portraiture, Leiden-Boston 2004, ss. 156-199 (rozdział: “The Severans”).

Zajęcia I-II

- damnatio memoriae: co, kogo, jak, i po co; arcus Argentariorum i Tondo Sewerów: analiza ikonograficzna i ikonologiczna (identyfikacje postaci i ich podstawy).

- zajęcia końcowe: wypełnianie ankiet.

Przedmiotem zajęć jest krytyka i analiza tekstów źródłowych ilustrujących wybrane problemy z zakresu historii starożytnego Rzymu. Zajęcia prowadzone są w formie moderowanej przez prowadzącego dyskusji.

Zadaniem prowadzącego jest krótkie wprowadzenie kwestii będącej przedmiotem zajęć, określenie problemów badawczych, moderowanie dyskusji i podsumowanie jej wyników.

Zadaniem studentów jest uprzednie przygotowanie się do zajęć (tj. zapoznanie się z określonymi w sylabusie tekstami źródłowymi i opracowaniami naukowymi) i aktywny (oraz w miarę możliwości twórczy) udział w dyskusji.

Dla ochotników przewidziane są referaty-sprawozdania z wskazanej lub niewskazanej w sylabusie literatury przedmiotu.

Przedmiotem zajęć jest krytyka i analiza tekstów źródłowych ilustrujących wybrane problemy z zakresu historii starożytnego Rzymu. Zajęcia prowadzone są w formie moderowanej przez prowadzącego dyskusji.

Zadaniem prowadzącego jest krótkie wprowadzenie kwestii będącej przedmiotem zajęć, określenie problemów badawczych, moderowanie dyskusji i podsumowanie jej wyników.

Zadaniem studentów jest uprzednie przygotowanie się do zajęć (tj. zapoznanie się z określonymi w sylabusie tekstami źródłowymi i opracowaniami naukowymi) i aktywny (oraz w miarę możliwości twórczy) udział w dyskusji.

Dla ochotników przewidziane są referaty-sprawozdania z wskazanej lub niewskazanej w sylabusie literatury przedmiotu.

Podstawowe warunki zaliczenia zajęć są następujące:

- obecność na wszystkich zajęciach (lub odrobienie nieobecności na dyżurze prowadzącego, maksymalnie trzech nieobecności)

**uwaga** nieobecności należy odrobić w ciągu tygodnia od nieobecności lub – w wyjątkowych sytuacjach – w innym terminie, po uprzednim uzgodnieniu z prowadzącym;

**uwaga** w przypadku nieprzygotowania się studenta do zajęć (objawiającego się brakiem aktywności i/lub nieumiejętnością odpowiedzi na pytania sprawdzające) prowadzący może wezwać studenta na dyżur celem sprawdzenia znajomości materiału.

- zaliczenie wszystkich kolokwiów (patrz: „Metody dydaktyczne” oraz „Zakres tematów”);

- zaliczenie tzw. „kwerendy z Homera” (patrz: „Zakres tematów”).

Oceniane będą:

- przygotowanie do zajęć i aktywność uczestnika w prowadzonej podczas zajęć dyskusji;

- (ewentualnie) referaty z dodatkowej literatury przedmiotu (patrz: „Metody dydaktyczne”);

- (ewentualnie, np. w razie wątpliwości co do oceny końcowej) przebieg indywidualnej rozmowy na temat całego materiału z zajęć przeprowadzonej w pierwszym tygodniu sesji zimowej.

dr Jakub Gruchalski (Korzystanie podczas zajęć z telefonów, laptopów lub innych urządzeń elektronicznych w celach niezwiązanych z zajęciami, a także wszelkie działania zakłócające przebieg zajęć (np. prowadzenie rozmów towarzyskich, nieuzasadnione opuszczanie sali), będą skutkowały upomnieniem prowadzącego. W przypadku powtarzających się naruszeń prowadzący może zgłosić sprawę do władz jednostki dydaktycznej WH z wnioskiem o wyciągnięcie konsekwencji, włącznie z usunięciem z grupy).