Ewolucja ustrojów państwowych i instytucji prawnych [2200-1P006S] Rok akademicki 2025/26
Ćwiczenia, grupa nr 3

Podręcznik:

„Ewolucja ustrojów państwowych i instytucji prawnych”, red. M. Wąsowicz, Warszawa 2025 [MW]

Wybory źródeł:

„Wybór źródeł do historii prawa sądowego czasów nowożytnych”, oprac. G. Bałtruszajtys i in., Warszawa 2002

„Wybór źródeł do powszechnej historii państwa i prawa w dobie nowożytnej”, oprac. M. Sczaniecki, M. Wąsowicz, Warszawa 2001

Temat 1. Zajęcia wstępne

- Kwestie organizacyjne (podręcznik, zasady zaliczenia ćwiczeń, zakres egzaminu)

- Cele i założenia przedmiotu

Temat 2. Polska droga do monarchii konstytucyjnej

- Ustrój Rzeczypospolitej szlacheckiej – podstawowe zasady

- Kryzys ustrojowy

- Konstytucja 3 Maja

Źródła: artykuły henrykowskie 1573 (fragm.); Ustawa Rządowa z dnia 3 maja 1791; prawo o miastach (fragm.)

Literatura: MW, rozdz. IV; rozdz. VIII, s. 187-190; rozdz. XIV

Temat 3. Konstytucjonalizm i prawo anglosaskie

- Ewolucja ustroju Anglii XVII-XX w.

- Konstytucja Stanów Zjednoczonych 1787 i ewolucja ustroju USA w XIX i XX w.

- Podstawowe założenia prawa anglosaskiego

Źródło: Wielka Karta Swobód, bill o prawach 1689, ustawa o następstwie tronu z 1701, ustawa o parlamencie z 1911/1949, ustawa o Izbie Lordów z 2005, ustawa o reformie konstytucyjnej z 2005, konstytucja Stanów Zjednoczonych 1787 z poprawkami (we fragm.)

Literatura: MW, rozdz. V, s. 89-91, 93-97, 107-110; rozdz. VI, s. 162, 163-165, 166, 168, 169, 172-173; rozdz. VIII, s. 203-204, 206, 207; rozdz. X, s. 211, 214; rozdz. XIII; rozdz. XIX, s. 320, 323; dla zainteresowanych: Koszowski M., „Anglosaska doktryna precedensu…”, Warszawa 2009, s. 7 – 109; I.C. Kamiński, „Miejsce słuszności w anglosaskiej tradycji prawnej” (PiP 2001/12, s. 81-95)

Temat 4. Ustrój monarchii ograniczonej: Restauracja Burbonów we Francji

- Zasady ustroju państwa we francuskiej Karcie konstytucyjnej Ludwika XVIII z 1814.

Źródło: Karta Konstytucyjna 1814 (fragm.)

Literatura: MW, rozdz. V, s. 85-88; rozdz. VII, s. 161-162, 166, 167-168, 170; rozdz. IX, s. 206-207, 208

Temat 5. V Republika Francuska

- Geneza utworzenia V Republiki i jej podstawowe zasady ustrojowe.

Źródło: konstytucja V Republiki 1958 (we fragm.)

Literatura: MW, rozdz. V, s. 91-92, 93, 97-99; rozdz. VII, s. 164, 172; rozdz. IX, s. 208

Temat 6. Ewolucja ustroju II Rzeczypospolitej: od demokracji parlamentarnej do modelu autorytarnego

- Zasady ustroju politycznego w konstytucji marcowej

- Nowela sierpniowa i system rządów po roku 1926

- Konstytucja kwietniowa – zasady ustroju politycznego i ich ideologiczne podstawy

- Pozycja władzy wykonawczej i ustawodawczej w systemie ustrojowym wedle konstytucji kwietniowej

Źródła: konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 17 marca 1921 r.; ustawa o zmianie konstytucji z dnia 2 sierpnia 1926 (nowela sierpniowa); ustawa konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935;

Literatura: MW, rozdz. V, s. 99, 115-118; rozdz. VI, s. 131-144; rozdz. VII, s. 164-165; rozdz. VIII, s. 195-200; rozdz. IX, s. 204

Temat 7. Ustrój państwa demokracji ludowej na przykładzie PRL

- konstytucja PRL z 1952 a praktyka ustrojowa

Źródło: konstytucja 1952

Literatura: MW, rozdz. V, s. 119-121; rozdz. VI, s. 145-153; rozdz. VIII, s. 200-201

Temat 8. Idea kodyfikacji prawa. Unifikacja i kodyfikacja prawa w II RP

- Osiemnastowieczny program kodyfikacji prawa

Literatura: MW, rozdz. XV, rozdz. XVII

Temat 9. Kształtowanie podstawowych instytucji nowoczesnego prawa karnego

- Etapy rozwoju prawa karnego

- Założenia szkół: humanitarnej, klasycznej, antropologicznej, socjologicznej

- Ewolucja pojęcia przestępstwa. Pojęcie winy

- Funkcje i cele kary. Rodzaje środków karnych

Źródła: kodeks karzący Królestwa Polskiego; polski kodeks karny 1932 (fragm.)

Literatura: MW, rozdz. XVI, s. 289-297; rozdz. XVIII, s. 310-318; rozdz. XXI

Temat 10. Ewolucja procesu karnego: od procesu inkwizycyjnego do procedury mieszanej

- Zasady procesu inkwizycyjnego

- Postulaty humanitarystów w zakresie procedury karnej

- Zasady procesu mieszanego na przykładzie polskiego k.p.k. 1928

Źródło: polski kodeks postępowania karnego 1928 (we fragm.)

Literatura: MW, rozdz. XXII, s. 368, 377-385

Temat 11. Wielkie kodyfikacje i ewolucja wybranych instytucji prawa cywilnego w XIX-XX w.

- Systemy osobowego i majątkowego prawa małżeńskiego

- Prawo własności i jego ograniczenia

- Zobowiązania – podstawowe pojęcia

- Ewolucja zasad prawa spadkowego

Źródła: Kodeks Napoleona, ABGB, BGB, kodeks zobowiązań 1933 (we fragm.)

Literatura: MW, rozdz. XVI, s. 270-289; rozdz. XVIII, s. 306-310; rozdz. XX

Temat 12. Od procesu skargowego do nowoczesnego procesu cywilnego

- Omówienie podstawowych zasad procesu cywilnego na przestrzeni dziejów

- Ewolucja środków dowodowych

Źródło: polski kodeks postępowania cywilnego 1930 (we fragm.)

Literatura: MW, rozdz. XXII, s. 368-377

Analiza źródeł, pogadanka, elementy pracy grupowej oraz wykładu, rozwiązywanie stanów faktycznych. Podczas ćwiczeń szczególnie istotna jest aktywność uczestników.

Obecność – tzn. dopuszczalne są dwie nieusprawiedliwione nieobecności w semestrze. Większa ich liczba wymaga zaliczenia za pomocą ustnego kolokwium. Nieobecność na więcej niż połowie zajęć – poza szczególnymi przypadkami losowymi (np. hospitalizacje) – wyklucza zaliczenie ćwiczeń.

Uzyskanie co najmniej 50% punktów z dwóch pisemnych kolokwiów (pierwsze na początku, drugie pod koniec semestru letniego).

Ocena ciągła (aktywność na zajęciach).

Dopuszczenie do egzaminu w terminie zerowym:

1. Obecność na ćwiczeniach i regularna aktywność na nich (ocena bieżąca).

2. Zaliczenie ustnego kolokwium dopuszczającego (w drugiej połowie maja) – na ocenę minimum dobrą. Jego zakres obejmuje całość materiału przypadającego na drugi semestr ćwiczeń.